“Anthropology demands the open-mindedness with which one must look and listen, record in astonishment and wonder that which one would not have been able to guess.” — Margaret Mead

Stel je voor: je reist naar een plek die je niet kent. Je spreekt de taal niet, je hebt er nog geen vrienden en de gebruiken zijn nieuw. Elk gebaar en elk ritueel lijkt anders dan wat jij gewend bent. Je voelt je onzeker, misschien zelfs wat verloren. In zo’n situatie is het enorm waardevol als iemand je welkom heet, je de weg wijst en je helpt om te begrijpen wat je ziet. Zo iemand vervult de rol van bruggenbouwer: iemand die de ene wereld verbindt met de andere.

Nieuwsgierigheid als kern van antropologie

Het proberen te begrijpen van nieuwe werelden is de kern van antropologie. Dat kan ver weg zijn, in een dorp aan de andere kant van de wereld, maar ook heel dichtbij, bij een nieuwe sportvereniging, woonplaats of werkplek. Antropologen willen laten zien dat er niet één manier is om naar de werkelijkheid te kijken, maar dat er meerdere perspectieven bestaan. Juist dat maakt het vak zo fascinerend: door de bril van een ander op te zetten, leer je niet alleen iets nieuws over die ander, maar ontdek je ook opnieuw hoe je zelf naar het leven kijkt.

Een van de bekendste antropologen van de twintigste eeuw was Margaret Mead (1901–1978). Ze studeerde onder Franz Boas, één van de grondleggers van de antropologie. Ze bracht onderwerpen zoals opvoeding, genderrollen en culturele diversiteit onder de aandacht van een breed publiek.

Coming of Age

Margaret Mead’s beroemdste werk is Coming of Age in Samoa, gepubliceerd in 1928 (Mead, 1928). Ze reisde als vrouw af naar Samoa, waar ze onderzoek deed naar het leven van jongeren. Hier keek ze hoe kinderen opgroeiden, welke taken ze kregen in het huishouden, hoe ze speelden en welke rol seksualiteit speelde in hun ontwikkeling. Haar conclusie was dat adolescentie geen universele fase van ‘storm en stress’ is, zoals men destijds in het Westen dacht, maar sterk wordt gevormd door de cultuur waarin iemand opgroeit.

Margaret Mead stelde dat jongeren in Samoa opgroeiden in een ontspannen sociale omgeving. Ze zag dat kinderen vanaf jonge leeftijd leerden, gewoon door mee te doen in het dagelijks dorpsleven. Doordat er in haar optiek weinig schaamte of taboe was, verliep de overgang naar volwassenheid soepel en harmonieus. Ze stelde dat de moeilijke en opstandige puberteit die in de westerse context als vanzelfsprekend gold, wellicht niet helemaal universeel was. Hiermee daagde Margaret Mead de vanzelfsprekendheden van haar eigen samenleving uit. Ze liet zien dat wat men in die tijd in de Verenigde Staten ‘normaal’ vond, niet per se overal zo gezien werd. Dat inzicht maakte haar werk in die tijd vernieuwend: het daagde mensen uit om anders naar hun eigen omgeving te kijken.

Tegenwoordig zou haar onderzoek niet meer voldoen aan wetenschappelijke standaarden: latere antropologen, zoals Derek Freeman, trokken haar conclusies in twijfel en wezen op methodologische fouten en culturele misverstanden (Freeman, 1983; Shankman, 2009). Toch blijft Margaret Mead een interessante antropoloog, omdat ze nieuwe perspectieven aanreikte en mensen aan het denken zette. Ze vond daarnaast dat kennis niet moest blijven hangen in de academische wereld. Hierdoor maakte ze antropologie toegankelijk voor een breed publiek: één van haar boeken werd zelfs een internationale bestseller.

Leren door de ogen van een ander

Antropologen zoals Margaret Mead laten met hun werk zien dat het waardevol is om je eigen ‘normaal’ te bevragen. Door te kijken naar de gebruiken van anderen, word je niet alleen wijzer over hun leefwereld, maar ga je ook reflecteren op je eigen aannames. Waarom vind je bepaald gedrag vanzelfsprekend? Waarom hecht je waarde aan bepaalde opvoedingsvormen? Die vragen dwingen je om open en nieuwsgierig te blijven, en om je eigen vanzelfsprekendheden niet als de enige waarheid te beschouwen.

Maar nieuwsgierigheid alleen is niet genoeg. Als je je begeeft in een onbekende wereld, heb je andere mensen nodig die je welkom heten en zo een brug slaan. Deze bruggenbouwers zijn essentieel. Dit zijn mensen die je helpen bij het leren van de taal, bij het opbouwen van een netwerk en aan wie je allerlei vragen kan stellen over wat je ziet, maar nog niet begrijpt. Bruggenbouwers kunnen je daarnaast ook helpen om je het vertrouwen in jezelf (terug) te vinden. Dit vertrouwen heb je nodig om uberhaupt te kúnnen leren en is onmisbaar.

Het belang van bruggenbouwers

Het mooie is dat iedereen een bruggenbouwer kan zijn. Bijvoorbeeld voor mensen die nieuw komen wonen in je buurt, een nieuwe collega of ouder op het schoolplein. In elke nieuwe omgeving zijn bruggenbouwers onmisbaar. Misschien ben jij dat wel voor iemand vandaag.

Sylvia de Groot Heupner is antropoloog en sociaal ondernemer. Als directeur van Het Begint met Taal zet ze zich in voor taal als sleutel tot meedoen in de samenleving.

Referenties

Freeman, D. (1983). Margaret Mead and Samoa: The making and unmaking of an anthropological myth. Cambridge, Massachusetts, U.S.: Harvard University Press.

Mead, M. (1928). Coming of age in Samoa: A psychological study of primitive youth for Western civilisation. New York: William Morrow & Company.

Shankman, P. (2009). Derek Freeman and Margaret Mead: what did he know, and when did he know it? Pacific Studies Journal: Vol. 32 (2), Article 4, p. 202 – 221.