De kringloopsector bestaat 40 jaar. Het woord kringloop verwijst naar begrippen als periode, rondgang, cyclus en omloop. Het is een treffende metafoor voor de ontwikkeling van de Nederlandse kringloopsector zelf. Sinds de opening van de eerste kringloopwinkel in Dieren op 7 maart 1981 beweegt de sector zich in een voortdurende cyclus van groei, verandering en heruitvinding. Wat begon als een idealistische reactie op verspilling en armoede, is inmiddels uitgegroeid tot een volwassen maatschappelijk concept waarin circulair hergebruik en mensontwikkeling hand in hand gaan. Roel Beumer en Liza Hoefnagels beschrijven kort de geschiedenis en wat dit betekent voor de professionalisering van de kringloop en de ontwikkeling van de medewerkers.

In dit artikel kijken we terug op veertig jaar ontwikkeling van de sector. We baseren ons daarbij op bronnen over de ontstaansgeschiedenis van kringloopwinkels én op interviews met twee sleutelfiguren uit de moderne professionaliseringsgolf: Harry Slotema, oud-directeur van Branchevereniging Kringloop Nederland (BKN), en Onno in ’t Veld, directeur van de kringloopwinkel in Arnhem 2Switch en vanaf het begin betrokken bij het Keurmerk Kringloop Nederland. Samen geven ze een rijk en meerstemmig beeld van een sector die steeds professioneler wordt, maar haar sociale wortels nooit uit het oog verliest.

De idealistische drijfveer

De eerste kringloopinitiatieven in de jaren 80 waren volledig afhankelijk van vrijwilligers. De sector was gedreven vanuit het idealisme: het terugdringen van verspilling, het ondersteunen van kwetsbare inwoners en het versterken van de lokale gemeenschappen. De structuur was informeel, maar de motivatie was sterk.
Rond de jaren ’90 ontwikkelde de kringloop zich verder tot een culturele ontmoetingsplek. Ook de samenstelling van werknemers leek te veranderen. Niet alleen vrijwilligers waren werkzaam, maar ook mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Bij bedrijven zoals Rataplan en Het Goed was deze groei al vrij snel te zien. Rataplan had haar missie helder: “een zelfstandige stichting, zonder winstoogmerk, welke werk biedt aan mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en hergebruik bevordert.” Ondanks de sterke motivatie en heldere doelen kwam de professionalisering nog langzaam op gang.

De eerste stappen naar professionalisering

Na 2000 werd de kringloopsector steeds meer gezien als dé plek voor re-integratie. Toen Harry Slotema in 2003 directeur werd van Kringloop De Beurs in Oldenzaal, bevond de sector zich in een overgangsfase. Winkels waren vaak rommelig ingericht, bestuurders hadden weinig ervaring met ‘retail’ en klantenservice werd vooral intuïtief ingevuld. Ofwel, veel kringlooporganisaties waren goedbedoelde initiatieven, maar zonder stevig fundament. Slotema omschrijft het beeld van die tijd als “in sommige gevallen behoorlijk amateuristisch, een soort Malle Pietjes”. Er ontbrak kennis, structuur en ondersteuning.

Toch was de sector verassend innovatief. Samen met de BKN zette Marcel Brouwer van Tussen Kunst en Kitsch een cursus waardebepaling op, aangezien handelaren vaak beter wisten wat de spullen waard waren dan de organisaties zelf. Er kwamen ook trainingen gericht op klantcontact, integriteit en bezoekersbegeleiding. Daarnaast liep er een grensoverschrijdend digitaliseringsproject dat de volledige goederenstroom zichtbaar maakte, van inname tot verkoop. Alle drie deze initiatieven laten zien dat de start van de professionalisering begon bij een groeiende behoefte vanuit de bedrijven en medewerkers zelf: meer kennis, meer groei en meer vakmanschap.

De geboorte van het keurmerk

Diezelfde behoefte ontstond bij de BKN. Rond 2008 groeide de wens voor het ontwikkelen van een onafhankelijke kwaliteitsstandaard. De sector worstelde met imago en een gebrek aan professionele bedrijfsvoering. Zo vertelt Onno in ’t Veld het volgende: “De behoefte aan professionalisering was groot. We moesten ons onderscheiden en laten zien dat we betrouwbare partners zijn voor gemeenten en andere partijen.”

Het Keurmerk Kringloop Nederland werd geboren met als doel om als intern instrument te fungeren om organisaties te ondersteunen in hun professionalisering. Kringloop Eemnes was de eerste gecertificeerde organisatie, waarna vele volgden. In 2020 waren alle leden aangesloten. Hoewel het keurmerk initieel was opgezet als intern hulpmiddel, kreeg het onverwachts grote externe waarde: gemeenten namen het op in aanbestedingen, partners verwezen ernaar in contracten en het werd een zichtbaar signaal van kwaliteit. Het keurmerk werd hiermee als ware de motor van de professionalisering: de kringlopen moesten zelf investeren in het implementeren van de richtlijnen en het voldoen eraan.

Omgaan met een terugtrekkende overheid

In 2010 trok de overheid zich verder terug vanuit de financiering van re-integratie, met als gevolg dat de financiële ruimte voor mensontwikkeling verkleinde. Volgens Onno was die druk een belangrijke motor voor ondernemerschap in de sector: je móést innoveren om te kunnen blijven investeren.

Tegelijkertijd waarschuwt Onno voor het verlies van lokale verbondenheid: veel kringlopen zijn lokaal geworteld in hun gemeente, kennen de lokale partners en weten wat er speelt. Regionale of landelijke structuren kunnen efficiënt zijn, maar brengen het risico van afstand met zich mee.

Ondanks de vele veranderingen bleef een belangrijk doel overeind: het bieden van kansen aan mensen. Slotema vertelt hoe vier medewerkers met een zogenaamde Melkert-baan, gezien als ‘niet doorstroomwaardig’, uiteindelijk allemaal een vaste baan buiten de kringloop vonden.

De hedendaagse uitdagingen

Anno 2025 staat de sector opnieuw voor grote uitdagingen: digitalisering, concurrentie in de tweedehandsmarkt, circulaire doelstellingen, en de noodzaak om de maatschappelijke waarde van mensontwikkeling aantoonbaar te maken. Innovatie is noodzakelijk, maar het behoud van menselijke maat en inclusieve werkplekken minstens zo belangrijk.

Ook het streven naar een circulaire economie, het realiseren van een inclusieve arbeidsmarkt en het inspelen op die technologische en maatschappelijke veranderingen vraagt om een substantiële investering in een leercultuur, waarin leren en ontwikkelen voortdurend plaatsvinden.

Ondertussen groeit de druk van de landelijke instanties. Zij verwachten meer van re-integratie trajecten, waardoor het professionaliseren van leren en ontwikkelen steeds belangrijker wordt. In het licht daarvan vond er op 13 oktober 2023 een Good Practices bijeenkomst plaats met BKN-werkgevers over een mogelijke Academie. Hierin werden de behoeften aan professionalisering bevestigd. Werkgevers gaven aan dat een gezamenlijk platform meerwaarde biedt door kennis en vaardigheden te vergroten, hen voor te bereiden op de toekomst en de branche in zijn geheel te versterken. Het zichtbaar maken en verzamelen van wat er beschikbaar is en dát gebruiken om op diverse plekken waar dit nog in de kinderschoenen staat, zoveel mogelijk versnellen, werd daarbij als essentieel onderdeel gezien. In het vormgeven van de academie ligt het belang bij een structuur gericht op inhoud en niveau, waarbij alles draait om persoonlijke ontwikkeling.

In deze context wordt professionalisering steeds meer een doorlopende cyclus: een echte kringloop. Het vraagt van organisaties om te blijven investeren in leren, ontwikkelen en samenwerken. Hier ontstaat ruimte voor nieuwe sectorbrede initiatieven, waaronder de verdere uitbouw van de Academie Kringloop Nederland: een plek waar kennisdeling, vakmanschap, leiderschap en mensgerichte ontwikkeling samenkomen.

Leren doe je, met elkaar

De focus van de academie ligt op de professionalisering van de branche, en meer specifiek op het bevorderen van een Leven Lang Ontwikkelen (LLO). Dit betekent het creëren van structurele mogelijkheden voor het continue ontwikkelen en versterken van de vaardigheden en kennis van kringloopmedewerkers. Die structuur in ontwikkeling ondersteunt niet alleen de deelnemers, maar ook medewerkers en werkbegeleiders in hun dagelijkse werk.

Binnen de Academie Kringloop Nederland krijgt de professionalisering vorm via een heldere en samenhangende structuur van ontwikkelthema’s, leerlijnen, modules en lesmateriaal. Deze opbouw biedt een stevig fundament voor een sector waarin voortdurende ontwikkeling centraal staat.

Ontwikkelthema’s
De academie biedt drie ontwikkelthema’s: Basis Kringloopvaardigheden, Circulaire vaardigheden en Leidinggeven en begeleiding vaardigheden. In elk ontwikkelthema is een breed assortiment aan verschillende leerlijnen opgenomen.

Leerlijnen
Een leerlijn bestaat uit meerdere modules die samen inzoomen op één specifiek onderwerp. Wanneer medewerkers de modules doorlopen bouwen ze stap voor stap meer kennis en vaardigheden op.

Modules
Een module is een afgebakend leeronderdeel die binnen een leerlijn valt. Elke module behandeld nieuwe stof en varieert in lesmateriaal.

Lesmateriaal
Komt in verschillende vormen: video’s, e-learnings, opdrachten, presentaties en werkinstructies.

De erkenning van groei is een belangrijk onderdeel van de academie. Na het afronden van de leerlijnen en modules kunnen organisaties in het kader van erkennen en waarderen badges of certificaten uitreiken aan hun medewerkers. Zulke erkenning kan veel betekenen voor medewerkers. Het bewijs van wat ze geleerd hebben, iets tastbaars waar ze trots op kunnen zijn, draagt bij aan hun motivatie én uitstroom. Na de pilotfase van de academie bleek dit ook: de medewerkers reageerden vol enthousiasme op de persoonlijke certificaten. Uiteindelijk zal het erkennen van deze groei leiden tot het aantrekken en behouden van medewerkers, een cruciaal onderdeel voor de wendbaarheid van de sector.
Al met al draait het platform niet alleen om de individuele voortgang, maar versterkt het ook de collectieve structuur. Hiermee onderstreept de academie de essentie van duurzame professionalisering: “leren doe je, met elkaar”.

De afgelopen veertig jaar

Terugblikkend op de afgelopen veertig jaar, heeft de kringloopsector een indrukwekkende ontwikkeling doorgemaakt: van idealistische pioniers tot volwassen sociale ondernemingen die een cruciale rol spelen in circulariteit en inclusie. De geschiedenis laat zien dat de sector zich steeds opnieuw uitvindt vanuit noodzaak, maar ook vanuit de diepe overtuiging dat spullen én mensen een tweede kans verdienen. Professionalisering is daarbij geen eindpunt, maar een beweging die, net als de kringloop zelf, in voortdurende rondgang blijft.

Liza Hoefnagels studeerde, na het afronden van een MBO opleiding, International Development Management aan Van Hall Larenstein. Ze werkte onder meer bij de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond als beleidsmedewerker Vakbekwaamheid en later als teamcoördinator Duurzame onderwijsprogramma’s voor het VO en MBO. Nu is ze projectleider Academie Kringloop Nederland bij de Branchevereniging Kringloop Nederland. Duurzaamheid en inclusie staan centraal in haar werk. Daarnaast volgt ze een opleiding tot biodynamisch therapeut.

“Binnen de kringloop mag je leren en ontwikkelen op je eigen manier en tempo, dat maakt deze sector zo bijzonder.”

Marijn Kamerbeek is momenteel afstuderend masterstudent Communicatiewetenschap aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Sinds kort werkt ze als Werkstudent Communicatie bij de BKN, waar ze ondersteunt met het opzetten en doorontwikkelen van de Academie Kringloop Nederland. Met haar achtergrond in het design, sterke schrijfvaardigheden en nieuwsgierigheid naar de duurzame sector brengt ze een frisse blik in het projectteam.

Referenties

Demkes, E. (2024). De rommelparadox: spullen bepalen steeds meer wie we zijn, maar we geven er steeds minder om. De Correspondent. https://decorrespondent.nl/15207/de-rommelparadox-spullen-bepalen-steeds-meer-wie-we-zijn-maar-we-geven-er-steeds-minder-om/83b5ee43-b39d-0339-22e7-570c4356ab6d

Emmaus Domstad. (2026). De geschiedenis van kringloopwinkels. Retrieved: 04-03-2026. https://emmausdomstad.nl/de-geschiedenis-van-kringloopwinkels/

Encyclo. (2026). Kringloop – betekenis en synoniemen. Retrieved: 04-03-2026. https://www.encyclo.nl/begrip/kringloop

Het Goed. (2026). Hoe het begon. Retrieved: 04-03-2026. https://www.hetgoed.nl/verhalen/hoe-het-begon/

In ’t Veld, O. (2025). Interview door Branchevereniging Kringloop Nederland (ongepubliceerd; intern bronmateriaal).

Slotema, H. (2025). Interview door Branchevereniging Kringloop Nederland (ongepubliceerd; intern bronmateriaal).

Stichting Rataplan. (2026). Geschiedenis Stichting Rataplan. Retrieved: 04-03-2026. https://rataplan.nl/over-kringloopbedrijf-rataplan/geschiedenis-stichting-rataplan/