De Theory of Mind (ToM) is een term uit de psychologie en is een belangrijke sociaal-cognitieve vaardigheid. Het omvat het vermogen om mentale toestanden – inclusief emoties, verlangens, overtuigingen en kennis – toe te schrijven aan jezelf en aan anderen en te herkennen dat de gedachten en overtuigingen van andere mensen kunnen verschillen van die van jou.

David Premack en Guy Woodruff, hebben dit concept voor het eerst geïntroduceerd in 1978. [1]
Het concept is zeer bruikbaar gebleken in de psychologie en in de neurowetenschappen, waar veel verschillende artikelen overToM zijn verschenen.

De ToM is geen aangeboren eigenschap maar je ontwikkelt de ToM. De basis wordt gelegd in de vroege kindertijd, vanaf 2-3 jaar. In interactie met de ouders/verzorgers leer je na te denken en te praten over eigen emoties, gedachten, wensen. Van daaruit ontwikkel je de ToM verder en kun je bij anderen gevoelens, emoties en overtuigingen herkennen en benoemen en ontstaat er een bewustzijn dat er verschillen zijn in deze belevingen tussen mensen.
Naast de invloed van de ouders hebben ook broers en zussen, leeftijdgenoten, de sociale en culturele context invloed op de ontwikkeling van de ToM.

De ToM speelt een belangrijke rol in ons dagelijkse sociale leven en bij het aangaan van relaties en bij het oplossen van conflicten. Met onze ToM kunnen we ons in anderen verplaatsen, hun stemmingen begrijpen, hun gedrag voorspellen en hen empathisch benaderen, maar ook sarcasme en ironie begrijpen.
ToM-vaardigheden zijn niet ‘absoluut’, maar kunnen veranderen, onder andere ook door het ouder worden en veranderingen in hersenen (denk aan veroudering van hersengebieden).

Voetnoten

[1] Premack, D. & Woodruff, G. (1978). Does the chimpanzee have a theory of mind? Behavioral and Brain Sciences, 1 (4), blz. 515 – 526.

Referenties

Premack, D. & Woodruff, G. Abstract. (2010). Online Cambridge University Press. Retrieved: 19-02-2026. https://www.cambridge.org/core/journals/behavioral-and-brain-sciences/article/does-the-chimpanzee-have-a-theory-of-mind/1E96B02CD9850016B7C93BC6D2FEF1D0

Psycholoog.nl. (2026). Wat is ToM Theory of Mind? Retrieved: 19-02-2026. https://psycholoog.nl/blogs/wat-is-tom-theory-of-mind/

Wikipedia. (2026). David Premarck. Retrieved: 19-02-2026. https://en.wikipedia.org/wiki/David_Premack