Reflectie is bewust stilstaan bij en overwegen van situaties, acties, ervaringen en emoties. Het is een doelgericht proces waarbij denken leidt tot nieuwe acties. Reflectie krijgt pas waarde als het leidt tot een keuze, een aanpassing of een bewuste herhaling van iets dat goed werkt. Zonder die stap blijft een ervaring gewoon een ervaring (Vernieuwenderwijs, 2026).

Bij reflectie gaat het om het analyseren van gedrag, herkennen van patronen, begrijpen van onderliggende motieven en herkennen van het effect van jouw gedrag op anderen en andersom. Met altijd het doel voor ogen: versterken van kwaliteit door bewuster en effectiever te handelen.

Ben je zelf het onderwerp van reflectie, dan heet dit zelfreflectie.

Je kunt zowel op persoonlijk handelen reflecteren, bijvoorbeeld op je relatie, op een ruzie, op een goed gesprek, als op beroepsmatig handelen: hoe verbeter ik mijn professionaliteit?
Reflecteren doe je vaak in relatie met anderen, maar je kunt het ook alleen doen.

Reflecteren wordt vaak voorgesteld als een cyclisch proces: handelen, analyseren, bedenken van alternatieven, (nieuw) handelen, hierop reflecteren en zo door. Op basis hiervan zijn verschillende modellen ontworpen die helpen bij het (leren) reflecteren, met meer of minder stappen in het proces. Bijvoorbeeld De zeven stappen van Mezirow, beschreven in de Grootmeester Mezirow.

Vaak is de start een situatie waarin dingen niet liepen zoals je hoopte en je niet tevreden bent over je eigen handelen. Dit is niet het enige vertrekpunt. Ook het analyseren van situaties die wel goed gingen en jouw eigen handelen daarin kunnen leiden tot versterken van je kwaliteiten (zie ook: Leren van de dingen die goed gaan).

In het onderwijs heeft de begeleider/docent twee taken als het gaat om reflectie.

Reflecteren op het eigen professioneel handelen (in de klas, in het team en dergelijke).
Cursisten/studenten leren te reflecteren, waardoor zij hun leren verdiepen en meer kunnen sturen.

Referenties

De Baak. (2026). Begrippenlijst reflecteren. Retrieved: 20-08-2026. https://debaak.nl/begrippenlijst/reflecteren

Universiteit Gent. (2026). Reflecteren, wat, hoe en waarom. Retrieved: 20-08-2026. https://onderwijstips.ugent.be/nl/tips/reflecteren-wat-hoe-en-waarom/

Vernieuwenderwijs. (2026). Reflecteren als activiteit. Retrieved: 20-08-2026. https://vernieuwenderwijs.nl/reflecteren-als-activiteit/