Boei, verbind, daag uit en breng mensen in beweging

De kwaliteit van het onderwijs valt of staat met de kwaliteit van de docenten. Laura Hendriks, directeur van Alsare, beschrijft in onderstaand artikel hoe docenten, management en directie van Alsare samen werken aan het versterken van de professionaliteit van docenten.

NT2-lessen geven aan volwassenen is geen kunstje. Het is balanceren tussen doelen en dromen, tussen culturen, tussen regels en realiteit. De docent is de schakel tussen twee werelden: die van de cursist en die van de taal.
Om dat goed te kunnen doen, moet je een veelzijdig talent hebben met de wil om dat talent altijd verder te ontwikkelen. Dit omdat de wereld verandert en je elke keer weer de uitdaging aan moet gaan om gestelde doelen te behalen. Kernkwaliteiten van de docent zijn onder andere: nieuwsgierigheid, cultuursensitiviteit, openstaan voor, kunnen reflecteren op, flexibel zijn en een goed commercieel gevoel hebben bij het behalen van gestelde doelen.

Met deze visie bouwen wij bij Alsare academie aan een duurzame ontwikkel-infrastructuur die past bij de situatie en ambities van elke individuele docent. Een Leven Lang Leren en Ontwikkelen geldt niet alleen voor onze cursisten maar zeker ook voor al onze medewerkers.

Inzet met oog voor verschillende doelgroepen

Onze cursisten verdienen het om les te krijgen van goede, gekwalificeerde en betrokken docenten. Dit zijn docenten waarbij de basis op orde is (voldoende ervaring in ons specifieke werkveld, een lesbevoegdheid en op weg naar of in bezit van een NT2-bevoegdheid) en die alleen nog ingewerkt moeten worden op een specifiek project.[1] Inburgering vraagt namelijk hele andere dingen van een docent dan bijvoorbeeld de WEB-trajecten (Wet Educatie en Beroepsonderwijs). Voor een alfabetiseringsgroep heb je een heel andere docent nodig dan voor een groep op niveau A2. Daar moet je als taalschool oog voor hebben!

Doen waar je goed in bent

Als directeur van Alsare academie vind ik het belangrijk dat iedereen datgene doet waar hij goed in is en ook voor is aangenomen. Dat betekent dat docenten lesgeven en de verbinding leggen met de praktijk. Voor andere taken zijn trajectbegeleiders en projectmanagers bij ons verantwoordelijk, denk aan monitoren van de presentie en indien nodig actie ondernemen. Zij zorgen dat er een goede onderwijssituatie is met de juiste lesmaterialen en faciliteiten. Ik noem dat: ‘het ontzorgen van onze docenten’. Zo stellen wij onze docenten in staat om elke lesminuut goed voor te bereiden en effectief te gebruiken.

Professionalisering

Als organisatie wil je je docenten aan je verbinden. Dat doe je door hen de mogelijkheid te bieden om zich te blijven ontwikkelen. Een op maat samen te stellen professionaliseringsaanbod is hier de basis voor.

In het najaar presenteren wij ons scholingsprogramma 2026 op onze website. Elk onderwerp introduceren wij met een filmpje. Hierin geven we uitleg over de inhoud en men ziet een voorbeeld hoe het in zijn werk gaat. Dit geeft een goed beeld op wat men kan verwachten en wat de opbrengst moet zijn. Dit nodigt uit om je hiervoor op te geven.

Aanbod op maat
Per kalenderjaar stellen wij een trainingsprogramma op. Onze docenten kiezen zelf de voor hun relevante workshops uit passend bij hun individuele leerroute. Per half jaar is één workshop verplicht. Op basis van de gedane lesobservaties bepaalt de manager welke dat is. Elk half jaar evalueert de docent met zijn manager en stelt eventueel zijn leerroute bij.

Een knelpunt daarbij is ‘tijd’. Veel docenten gunnen zich te weinig tijd of soms zelfs ‘geen tijd’ om zich professioneel te ontwikkelen. Op het moment dat je dit vaststelt bij iemand, dan wordt lesgeven routine. En al eerder heb ik aangegeven dat dit niet zo kan zijn. We komen dan weer bij ‘verbinden, uitdagen en boeien’.

Je kunt docenten aan je verbinden door goed naar ze te luisteren, een goede begeleiding te geven, ze een passend salaris te bieden en een deel van de professionalisering in de baas zijn tijd te laten doen. De verplichte workshops vergoeden wij volledig in uren. Voor de facultatieve workshops en trainingen geldt een 50-50 verhouding. 50% vergoeden wij en 50% is eigen tijd van de docent.

Je boeit ze door een interessant workshopprogramma waarmee zij tools krijgen die direct toepasbaar zijn in hun dagelijkse praktijk. NT2-docenten als volwassenen leren zelf sturing te nemen over leerdoelen en keuzes gebaseerd op hun ervaring en professionele context.[2]

Het professionaliseringstraject van elke nieuwe docent die start in onze academie geeft toegang tot:

het digitale portfolio;
de Talentenscan ten behoeve van het vaststellen van aanwezige competenties en kennis [3] en behoeften voor een professionaliseringstraject;
een leergemeenschap met de andere NT2-docenten bij Alsare academie, waarbij de basis is het geven van feedback aan elkaar.

Talentenscan
Op dit moment werken wij aan de ontwikkeling van een Talentenscan voor docenten. In het najaar van 2025 gaan we daarmee de eerste proef draaien. De uitkomsten van deze scan komen in het digitaal portfolio van de docent. Op basis van de uitkomsten van de scan stellen de docent en zijn manager samen een leerroute op. Elke docent volgt zijn eigen leerroute waarbij de trainingen en workshops onder verschillende hoofdstukken vallen:

algemene competenties
taaldidactiek
pedagogiek en klasmanagement
niveaubepaling, inschaling, evaluatie en toetsing
collegiale participatie, leren met en van elkaar
persoonlijke ontwikkeling en reflectie

De uitkomst van de Talentenscan bepaalt de leer-/bijscholingsroute van onze docenten.

Workshops en trainingen
Voorbeelden van workshops zijn:

de inzet van AI in of ten behoeve van het lesprogramma;
digitaal vaardig kunnen handelen;
Wij hebben een aantal apps laten ontwikkelen waar onze docenten op de juiste manier mee moeten kunnen werken, bijvoorbeeld onze app om de presentie te scannen.
gezondheidscheck kunnen uitvoeren;
Onze NT2-docenten leveren op twee manieren een bijdrage aan de gezondheid van de inburgeraars in hun klas: door het signaleren van gezondheidsproblemen en door in de lessen aandacht te besteden aan gezondheidsvaardigheden. Door hier in de les aandacht aan te besteden, wordt het bespreken van persoonlijke kwesties onderdeel van het proces van het leren van de taal.
cultuursensitief lesgeven.

Materialenmarkt
Twee keer per jaar organiseren wij voor onze docenten een materialenmarkt. Hier kunnen zij ideeën en lesmaterialen uitwisselen. Zowel digitaal als fysiek. Docenten ontwikkelen hun ‘documentatiesysteem’ door selecteren, aanpassen en hergebruiken van lesmaterialen van andere docenten. Het leren van en met elkaar neemt hier een belangrijk plek in.

Effectieve scholingstrajecten

Effectieve trajecten zijn praktijkgericht, relevant voor hun lespraktijk én ingebed in werkcontext en samenwerking.[5] In de docentengroep leer je met en van elkaar. De stappen die je daarbij zet zijn:

Stap 1: Zet de bril op – bewustwording en analyse
“Wat doen we eigenlijk al? En wat zien we over het hoofd?”
Doel: Docenten inzicht geven in hun eigen handelen en blinde vlekken.

Stap 2: Maak het klein – focus kiezen en doelen stellen
“Wat wil jij concreet anders doen in jouw les?”
Doel: Een concreet, haalbaar verbeterpunt kiezen per docent.

Stap 3: Ondersteun het doen – uitproberen in de lespraktijk
“Ga het doen. Fouten maken mag.”
Doel: Docenten laten experimenteren in de praktijk.

Stap 4: Borg de groei – maak het duurzaam
“Hoe blijf je dit doen, ook als het druk is?”
Doel: De vernieuwing laten beklijven in je groepen.

Hoe stimuleer je docenten om mee te bouwen aan een cultuur waarin verdere professionalisering een gegeven is?

Bouw een cultuur van leren binnen het team. Plan maandelijks een bijeenkomst in om met elkaar in gesprek te gaan over het verbeteren van je lesaanpak. Denk daarbij aan:

intervisiegesprekken rond een casus;
werkvormensafari’s binnen het team;
samen lessen ontwerpen rond praktijkgericht leren;
een ‘faalmuur’ of ‘les die totaal mislukte’-moment in de teamvergadering (met humor!);
maak het normaal om met elkaar over didactiek te praten.

Veranderen doe je niet in je eentje. Zorg dat het team een plek is waar het oké is om te proberen, te falen, te reflecteren en te leren.

Wie betrek je daarbij?

Wij benutten ons eigen potentieel én deskundigheid van buiten:

Eigen docenten: In het docententeam zitten mensen met uiteenlopende specialisaties, die hun kennis en ervaring graag delen met collega’s.
Verschillende externe organisaties voor bijvoorbeeld: didactiek, NT2, alfabetisering NT2, digitalisering en AI, financiën en/of gezondheid.

Het belangrijkste daarbij is om niet uit het oog te verliezen dat leren en ontwikkelen tijd kost. Eén studiedag verandert niemand. Maar een combinatie van inspiratie, oefening, feedback en herhaling, ondersteund door een goede aansturing die dit structureel stimuleert – dát kan wél echte impact hebben.
Begeleiding van docenten is dus geen los project, maar een groeipad. En daarin ben jij – als coördinator, coach, directeur of opleider – de gids die het vuurtje aanwakkert, de rust bewaart én de richting bepaalt.

Laura Hendriks is haar werkzame leven gestart als ‘juf’ op een basisschool in Den Haag. Na het lesgeven aan kinderen heeft ze gewerkt in de wereld van de re-integratie en omscholing. Al ruim dertig jaar is ze nu aan de slag in de volwasseneneducatie. Nog steeds met evenveel plezier als toen ze hiermee begon.

“Het mooiste en ook leukst van lesgeven vind ik nog steeds dat eigenlijk iedereen wil leren. Het is aan jou als docent om ervoor te zorgen dat je jouw studenten, leerlingen, cursisten aan je bindt. Dat doe je door ze te boeien en onderwijs aan te bieden dat ze uitdaagt zonder dat ze daardoor continu op hun tenen moeten lopen. Het koppelen van lesonderdelen aan de praktijk maakt dat iedereen direct het resultaat ziet van leren. Vertrouwen en het bieden van een veilige leeromgeving zijn sleutels voor succes. Mijn motto is: ‘Alles wat we moeten leren doen, leren we al doende’ (Aristoteles).“

Referenties

Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81-112.

Noten

[1] Bij Alsare academie denken wij in projecten. Al onze opdrachten (projecten) hebben namelijk een begin- en een einddatum. Dit wordt bepaald door de duur van de opdrachten verkregen vanuit aanbestedingen.
[2] Andragogisch model naar Knowles (volwassenen als lerenden); zelfgestuurd leren.
[3] De basis hiervoor vormt het competentiemodel van het EVC-traject ‘Professioneel NT2-docent’ van Alsare ontwikkeling en advies.
[4] Reflectief leren volgens Timperley. Het belangrijkste doel van feedback is om te helpen het gat te dichten tussen wat ze nu kunnen en het (leer)doel waar ze naartoe werken (Hattie & Timperley, 2007). Feedback moet daarom altijd gerelateerd zijn aan de volgende drie vragen:
1. Waar ga je naartoe, oftewel wat is het (leer)doel? (feedup)
2. Waar sta je nu ten opzichte van dat (leer)doel? (feedback)
3. Wat kun je concreet doen om een stap verder te komen? (feedforward)
[5] Andragogisch model naar Knowles (volwassenen als lerenden).
[6[ De docent leest niet alleen over werkvormen, maar ervaart ze ook, bespreekt en reflecteert op hoe je ze kunt inzetten in je eigen lesgroep. In 30 minuten bedenken de docenten met elkaar zoveel mogelijk werkvormen waarvan ze met een deel daarvan (top 3) ook direct aan de slag gaan. Dus hoe integreer je dit in je eigen lesgroep?